Misschien herken je dit. Je zegt ja terwijl je nee voelt. Je bent moe na een verjaardag terwijl er niets bijzonders gebeurde. Je houdt je in tijdens een vergadering, ook al heb je allang een mening. Je speelt een gesprek de hele avond opnieuw af in je hoofd. Je hebt al veel aan jezelf gewerkt en toch val je op dit soort momenten steeds weer terug.
Dat is geen gebrek aan bewustzijn en geen falen. Het is je zenuwstelsel dat nog in de beschermingsstand staat. Zolang dat zo is, reageert je lichaam automatisch vanuit oude bescherming, ook wanneer je hoofd allang weet dat het niet meer nodig is. In dit artikel leg ik uit hoe dat mechanisme werkt, waarom inzicht alleen het niet oplost en hoe je dit patroon in je eigen leven herkent.
Veel vrouwen die ik spreek hebben al veel gedaan. Ze hebben boeken gelezen, therapie gehad, cursussen gevolgd en weten intussen precies te benoemen wat hun patroon is. En toch gebeurt hetzelfde steeds opnieuw. Ze zeggen ja terwijl ze nee voelen, ze slikken hun woorden in of ze passen zich aan in een gesprek waar dat helemaal niet nodig was.
Dat is verwarrend, want zoveel zelfkennis zou toch iets moeten veranderen. Wat hier gebeurt, is dat spirituele groei en gedragsverandering twee verschillende dingen zijn. Je kunt je bewustzijn verhogen, je frequentie verhogen en veel over jezelf begrijpen, terwijl je zenuwstelsel nog gewoon reageert zoals het altijd deed. Je hoofd is verder dan je systeem. Dat verschil voelt vaak als falen, terwijl het eigenlijk precies verklaart waarom je blijft terugvallen.
Jarenlang dacht ik dat ik gewoon hooggevoelig was. Ik voelde veel, paste me snel aan, had moeite met groepen en was uitgeput na contact met anderen. Ik had al veel innerlijk werk gedaan en wist precies wat mijn patronen waren. Toch gebeurde hetzelfde steeds opnieuw. In gesprekken zei ik ja terwijl ik nee voelde. Ik slikte mijn woorden in. Ik hield mezelf kleiner dan ik vanbinnen voelde. Ik begreep steeds beter dat ik het deed, maar op het moment zelf nam mijn reactie het toch weer over.
Pas later zag ik dat dit geen losse problemen waren. Het was steeds hetzelfde mechanisme. Mijn zenuwstelsel stond nog in de beschermingsstand, waardoor mijn lichaam automatisch reageerde vanuit oude bescherming, ook al wist mijn hoofd allang dat het niet meer nodig was.
Dat inzicht veranderde mijn manier van kijken. Ik stopte met zoeken naar weer een nieuw inzicht of nog een methode. De vraag werd waardoor mijn systeem bleef reageren alsof ik mezelf moest beschermen. Vanaf dat moment begreep ik waarom zoveel spirituele vrouwen zeggen: "Ik heb al zoveel gedaan, maar ik val toch steeds terug."
Je zenuwstelsel is voortdurend aan het scannen of een situatie veilig is of niet. Dat gebeurt onbewust en razendsnel, ver voordat je er met je hoofd bij kunt. Psycholoog en onderzoeker Stephen Porges beschreef dit al in 1994 in zijn polyvagale theorie, waarin hij liet zien dat het zenuwstelsel reageert op signalen van veiligheid en dreiging nog voordat er sprake is van een bewuste gedachte. Hij noemt dit neuroceptie: de manier waarop je lichaam continu inschat of het veilig is om open te zijn of dat het zichzelf moet beschermen.
Wanneer dat systeem in het verleden vaak op scherp stond, blijft het daarna sneller reageren alsof er gevaar dreigt, ook in situaties die allang veilig zijn. Therapeut Pete Walker beschreef in 2013 hoe dit patroon zich bij veel mensen uit als een fawnreactie: jezelf aanpassen, meegaan en klein maken om een situatie veilig te houden. Die reactie is geen karaktertrek. Het is een overlevingsstrategie die ooit functioneel was.
Wat ik hier vaak zie, is dat vrouwen denken dat ze gewoon aardig of flexibel zijn. In werkelijkheid is het hun zenuwstelsel dat een oude beschermingsreactie herhaalt. Het verschil is dat een keuze vanuit rust anders voelt dan een reactie vanuit bescherming. Bij een keuze blijf je bij jezelf. Bij een beschermingsreactie ben je alweer aan het aanpassen voordat je het doorhebt.
Het is verleidelijk om te denken dat begrijpen genoeg is. In mijn ervaring werkt het anders. Inzicht laat je zien wat er gebeurt, maar je zenuwstelsel verandert pas wanneer het herhaaldelijk ervaart dat een situatie echt veilig is. Dat gaat niet in één gesprek of één inzicht. Het is een geleidelijk proces waarin je systeem stap voor stap leert dat het niet meer hoeft te beschermen.
Dat is ook precies waarom je soms merkt dat je het "allemaal wel weet", maar het op het moment zelf toch weer anders doet. Dat is geen tegenslag. Het is een teken dat je systeem nog aan het wennen is aan een nieuwe manier van reageren. In Key to Freedom werk ik daarom niet alleen met inzicht, maar ook met het zenuwstelsel zelf, zodat rust en veiligheid ook echt gaan landen in hoe je leeft, kiest en reageert.
Het betekent dat je lichaam automatisch reageert alsof er gevaar dreigt, ook in situaties die eigenlijk veilig zijn. Dat uit zich in gedrag zoals aanpassen, pleasen, jezelf klein houden of leeg raken na contact met anderen.
Spirituele groei en gedragsverandering zijn twee verschillende dingen. Je bewustzijn kan gegroeid zijn, terwijl je zenuwstelsel nog reageert vanuit oude bescherming. Pas wanneer je systeem herhaaldelijk veiligheid ervaart, verandert ook je gedrag.
Functional freeze is een mildere, langdurigere vorm. Je blijft naar buiten toe functioneren en je werk, gezin en afspraken lopen door, terwijl je van binnen afgesloten of leeg voelt. Het is minder zichtbaar dan een acute freezereactie, maar kan wel lang aanhouden.
Bewustwording is een eerste stap en helpt je om het patroon te herkennen op het moment zelf. Blijvende verandering vraagt daarnaast om herhaalde ervaringen van veiligheid in je zenuwstelsel. Dat is precies waar de fases in Key to Freedom op zijn gebouwd.
Dit mechanisme laat zich in het dagelijks leven op verschillende manieren zien, van functioneren terwijl je van binnen leeg voelt tot ja zeggen terwijl je nee voelt. Hieronder vind je de vijf artikelen die elk een kant van dit patroon uitlichten:
Functional freeze is een toestand waarin je zenuwstelsel in de beschermingsstand staat, terwijl je aan de buitenkant gewoon blijft functioneren. Je runt je huishouden, je haalt je werk gewoon af en niemand om je heen ziet dat er iets mis is. Van binnen ben je uitgeput of afgesloten. In dit blog leg ik uit hoe ik dit zelf heb herkend,...
Je grens voelen en je grens uitspreken zijn twee verschillende vaardigheden. Veel vrouwen voelen precies waar hun grens ligt, maar durven die op het moment zelf niet uit te spreken uit angst voor wat de ander daarvan zal denken. In dit blog leg ik uit waarom die angst vaak zwaarder weegt dan de grens zelf, wat ik daar zelf in...
Als je je leeg voelt na contact met anderen, terwijl er niets vervelends is gebeurd, ligt de oorzaak vaak niet bij de mensen zelf, maar bij de oppervlakkigheid van het gesprek. Vooral wanneer je hooggevoelig én hoogbegaafd bent, kost oppervlakkig contact je meer energie dan een gesprek dat wel ergens over gaat. In dit blog leg ik uit waarom dat...
Wat heeft zelfvertrouwen eigenlijk met je zenuwstelsel te maken? Die twee hangen nauwer samen dan je misschien denkt. Zelfvertrouwen wordt vaak gezien als een eigenschap. Je hebt het of je hebt het niet. Je zenuwstelsel kijkt daar heel anders naar. Voor je zenuwstelsel bestaat zelfvertrouwen uit twee kanten.
Je krijgt een appje. Iemand vraagt iets van je buiten de afspraken om. Vanbinnen voel je meteen: nee, dit wil ik niet. Toch typ je een vriendelijk antwoord of formuleer je het zachter dan eigenlijk klopt.