Oude pijn verwerken lukt vaak niet omdat je zenuwstelsel nog in de beschermingsstand staat. Zolang dat zo is, bevestigt elke poging om de pijn aan te raken hetzelfde beschermingsmechanisme opnieuw. Daarom begin je bij je systeem, niet bij de pijn zelf. Pas wanneer je zenuwstelsel rustiger wordt, kan oude pijn zich laten zien zonder dat je erin verdwijnt.
Je hebt waarschijnlijk al veel gedaan op spiritueel gebied. Toch merk je in je dagelijks leven dat je jezelf blijft aanpassen, inhouden of kwijtraken in contact met anderen. Je hebt sessies gevolgd, inzichten gekregen en emoties gevoeld, maar een week later reageer je weer hetzelfde. Dat ligt niet aan jou. Het ligt aan de volgorde. In deze blog lees je waarom je zenuwstelsel eerst uit de beschermingsstand mag komen, wat er misgaat als je te snel bij de pijn zelf begint, en waarom Key to Freedom daarom start bij fase 1 in plaats van bij verwerking.
Jarenlang dacht ik dat ik nog dieper moest graven. Nog een trauma. Nog een healing. Ik begreep mijn verleden steeds beter, maar in mijn dagelijks leven bleef ik op bepaalde momenten hetzelfde reageren. Ik paste me aan, hield mezelf in, voelde spanning bij zichtbaarheid en was voortdurend alert.
De afgelopen vierenhalf jaar heb ik zelf ervaren hoe het is om steeds verder afgepeld te worden. Ik verloor veel zekerheden. Er waren periodes waarin ik me leeg voelde, alsof er bijna niets meer van mij over was. Lange tijd dacht ik dat dit betekende dat ik nog iets moest oplossen.
Pas later begon ik te zien wat er werkelijk gebeurde. Mijn zenuwstelsel had jarenlang onder spanning gestaan. Het was voortdurend bezig geweest met overleven. Die leegte was geen teken dat ik had gefaald. Mijn systeem had eenvoudigweg geen energie meer om alles te blijven dragen.
Vanaf dat moment ben ik anders gaan kijken. Ik stelde mezelf niet langer de vraag welke pijn ik nog moest verwerken. Ik begon me af te vragen waarom mijn zenuwstelsel nog steeds in de beschermingsstand stond. Toen viel er iets op zijn plek.
Veel van mijn gedrag werd niet meer gevoed door de gebeurtenissen uit mijn verleden. Het werd gevoed door een zenuwstelsel dat al tientallen jaren had geleerd om voortdurend te scannen op veiligheid. Vanaf het moment dat mijn zenuwstelsel steeds vaker ervoer dat ik mezelf niet meer in de steek liet, begon mijn gedrag langzaam te veranderen. Ik zei eerder nee. Ik bleef rustiger in contact. Ik hoefde mezelf minder te bewijzen. Ik voelde steeds vaker dat ik veilig was, ook als ik zichtbaar werd.
Dat gebeurde niet omdat ik nóg meer oude pijn had verwerkt. Het gebeurde omdat mijn systeem langzaam stopte met overleven.
Ik denk dat veel coaches en therapeuten één belangrijke stap overslaan. Ze gaan ervan uit dat je een emotie opnieuw moet voelen om haar los te kunnen laten. Soms klopt dat. Alleen gebeurt dat vaak terwijl het zenuwstelsel nog volledig in de beschermingsstand staat.
Dan raak je opnieuw de pijn aan, ervaart je lichaam opnieuw onveiligheid en wordt hetzelfde beschermingsmechanisme opnieuw bevestigd. Je krijgt inzicht. Je voelt emoties. Je ervaart misschien zelfs tijdelijk opluchting. Een week later reageer je in het dagelijks leven weer precies zoals daarvoor.
Niet omdat je sessie niet heeft gewerkt. Je zenuwstelsel denkt nog steeds dat dezelfde bescherming nodig is.
Dit patroon is niet alleen iets wat ik bij mezelf en bij vrouwen in Key to Freedom terugzie. Het sluit aan bij wat er bekend is over hoe het lichaam trauma en spanning vasthoudt.
Psycholoog Peter Levine, grondlegger van Somatic Experiencing, beschrijft al sinds de jaren negentig dat het zenuwstelsel eerst tot rust moet komen voordat emotionele inhoud verwerkt kan worden. Zijn werk laat zien dat dit "bottom-up" gebeurt: via het lichaam en het zenuwstelsel, niet via denken of praten. Een scoping review uit 2021 bevestigt dat deze bottom-up benadering aansluit bij hoe aanhoudende stressklachten in het lichaam blijven hangen, en dat het zenuwstelsel eerst stabieler moet worden voordat verdere verwerking effect heeft.
Dit sluit aan bij de polyvagaaltheorie van Stephen Porges, die beschrijft hoe het zenuwstelsel voortdurend scant op veiligheid en dreiging. Zolang dat systeem dreiging blijft signaleren, blijft het lichaam reageren vanuit bescherming, ook wanneer het hoofd allang weet dat er geen gevaar meer is.
Voor mij betekent dit concreet: eerst het systeem, dan de inhoud. Niet omdat de pijn er niet toe doet, maar omdat je zenuwstelsel eerst de ruimte nodig heeft om die pijn zonder gevaar te kunnen ontmoeten.
Dit is precies waarom Key to Freedom niet begint bij de pijn. In fase 1 werk ik eerst met de zeven sluiers van Maria Magdalena: angst, schuld, schaamte, trots, illusie, controle en dood. Ik zie deze sluiers niet als het probleem. Ik zie ze als de beschermingslaag die ooit is ontstaan om je veilig te houden.
Zolang die beschermingslaag actief is, kijkt je hele systeem door dezelfde bril. Ze kleurt hoe je denkt, hoe je voelt en hoe je reageert. Pas wanneer die bescherming zachter wordt, ontstaat er ruimte. Je zenuwstelsel hoeft niet meer voortdurend alarm te slaan. Oude pijn kan zich dan laten zien zonder dat je er opnieuw in verdwijnt.
Dat is de kern van hoe ik werk. Ik vraag me niet af hoe je zo snel mogelijk bij de pijn komt. Ik vraag me af hoe je systeem zo veilig wordt dat het de pijn kan ontmoeten zonder opnieuw te hoeven overleven. Voor mij is dat waar echte verandering begint.
Ik zie die verandering niet terug in hoeveel iemand begrijpt of hoeveel sessies ze heeft gevolgd. Ik zie haar terug in het dagelijks leven. Wanneer je je grens uitspreekt. Wanneer je na een verjaardag nog energie over hebt. Wanneer je jezelf niet meer automatisch aanpast. Wanneer je erop vertrouwt dat je goed voor jezelf zorgt als er spanning ontstaat. Dan weet je dat er iets fundamenteels is veranderd. Niet alleen in je bewustzijn. In je hele systeem.
Dit werkt bij de meeste vrouwen die ik begeleid, maar niet bij iedereen op hetzelfde tempo. Het is geen momentopname, en een beschermingslaag die tientallen jaren aanwezig is, verandert stap voor stap, niet in een paar weken.
Zolang je zenuwstelsel nog in de beschermingsstand staat, bevestigt elke poging om de pijn aan te raken hetzelfde beschermingsmechanisme. Je systeem heeft eerst rust en veiligheid nodig, voordat verwerking blijvend effect heeft.
Je systeem blijft dan voortdurend scannen op gevaar en reageert automatisch met aanpassen, jezelf inhouden of jezelf kwijtraken in contact, ook als er in het moment zelf niets mis is.
Fase 1 van Key to Freedom maakt de beschermingslaag losser, zodat je zenuwstelsel tot rust komt. Pas daarna kan oude pijn zich laten zien zonder dat je er opnieuw in verdwijnt.
Dat verschilt per persoon. Een beschermingslaag die tientallen jaren aanwezig is, wordt stap voor stap losser, niet in een paar weken. Verandering laat zich vaak eerder zien in dagelijks gedrag dan in een compleet ander gevoel.
Herken je dit patroon van steeds weer hetzelfde terugvallen, ook na alle sessies en inzichten die je al hebt gehad?
Dit is een van de redenen waarom een beschermd zenuwstelsel oude patronen blijft herhalen. In waarom je zenuwstelsel in de beschermingsstand blijft staan, ook als je al veel aan jezelf hebt gewerkt lees je het hele mechanisme, van herkenning tot de vraag waarom het niet vanzelf overgaat.
Oude pijn verwerken lukt vaak niet omdat je zenuwstelsel nog in de beschermingsstand staat. Zolang dat zo is, bevestigt elke poging om de pijn aan te raken hetzelfde beschermingsmechanisme opnieuw. Daarom begin je bij je systeem, niet bij de pijn zelf. Pas wanneer je zenuwstelsel rustiger wordt, kan oude pijn zich laten zien zonder dat je erin...
Functional freeze is een toestand waarin je zenuwstelsel in de beschermingsstand staat, terwijl je aan de buitenkant gewoon blijft functioneren. Je runt je huishouden, je haalt je werk gewoon af en niemand om je heen ziet dat er iets mis is. Van binnen ben je uitgeput of afgesloten. In dit blog leg ik uit hoe ik dit zelf heb herkend,...
Je grens voelen en je grens uitspreken zijn twee verschillende vaardigheden. Veel vrouwen voelen precies waar hun grens ligt, maar durven die op het moment zelf niet uit te spreken uit angst voor wat de ander daarvan zal denken. In dit blog leg ik uit waarom die angst vaak zwaarder weegt dan de grens zelf, wat ik daar zelf in...
Als je je leeg voelt na contact met anderen, terwijl er niets vervelends is gebeurd, ligt de oorzaak vaak niet bij de mensen zelf, maar bij de oppervlakkigheid van het gesprek. Vooral wanneer je hooggevoelig én hoogbegaafd bent, kost oppervlakkig contact je meer energie dan een gesprek dat wel ergens over gaat. In dit blog leg ik uit waarom dat...
Wat heeft zelfvertrouwen eigenlijk met je zenuwstelsel te maken? Die twee hangen nauwer samen dan je misschien denkt. Zelfvertrouwen wordt vaak gezien als een eigenschap. Je hebt het of je hebt het niet. Je zenuwstelsel kijkt daar heel anders naar. Voor je zenuwstelsel bestaat zelfvertrouwen uit twee kanten.
Je krijgt een appje. Iemand vraagt iets van je buiten de afspraken om. Vanbinnen voel je meteen: nee, dit wil ik niet. Toch typ je een vriendelijk antwoord of formuleer je het zachter dan eigenlijk klopt.